Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens

Ik ben niemand  (februari 2019)


Onderzoekt alles en behoud het goede...


Laatst ben ik op grond van mijn website afgewezen.
Ik vroeg informatie aan bij iemand over een cursus en/of manuscriptbegeleiding. Daar begon het mee. Hoewel ik geen zakelijke aanleg heb, koos ik aanvankelijk voor een verstandig-neutrale ingang. Dat is niet zo moeilijk, als je alles als spel ziet.
Opvallend was dat ik direct en zonder argument een afwijzing aan mijn broek kreeg. Of niet direct, maar met een omweg. Ik werd doorverwezen naar een groep die mij maar vaag toeleek. Ai, ai, daar had ik zo weinig aansluiting mee, dat er geen haar op mijn hoofd was, die het maar in overweging nam om iets met die aardig bedoelde tip te doen. Dus vroeg ik om een argument, en dat kreeg ik.


Margrethe


De speelse geest (2015)

De speelse geest past als water
sprankelend in elk vat,
hij legt zich niet aan banden.
De speelse geest draagt vele petten
melodieën met zich mee.
Op het gladste ijs glijdt hij niet uit,
hij zwerft over podia, zweeft,
hij zwoegt niet, maar voegt zich
naar de regels van het spel.
De speelse geest danst plooibaar
regen zonnedans en elk seizoen,
hij kent alle sentimenten
en glimlacht erom.
De speelse geest aanvaardt alles
zoals het is, zoals het komt
verdampt als water, lost op,
transformeert tot droom.


Afwijzing (2019)

Een afwijzing is zo erg nog niet,
het redeloos fatsoenlijk zwijgen,
negeren van kwaliteiten, passie
waar het de ander aan ontbreekt
wekt scherpzinnig energie om
armmoedigheid om zeep te helpen.
Ze zal wel gelijk hebben, denk je,
maar vergist je, na een dag of drie
sta je op uit het zelfgegraven graf,
herontdekt je eigen maat-
als vanzelf strek je je armen uit
om je eigen werk te omarmen-

het is zo mooi, zo goed stel je,
niet volmaakt, maar toch volkomen,
zo eigen dat het niet begrepen wordt.

Je koestert het, trekt het terug
aan eigen moederborst
om het nieuw te voeden, en je weet
ongeacht de koude buitenwereld
zal het groeien in de richting van
Je vertrouwt jezelf, en dat is alles.


Manipulatie (2019)

Ze spoten
injectienaald gerelateerd
kleurige toestanden in mij
waardoor ik vanzelf begon te wauwelen
alsof ik bezeten was.

Ze braken mijn helderheid
groen en geel doormidden
Anderen wilden mij zoals zijzelf,
vergaten dialoog, vreesden spel-

wereldlijk wit of spiritueel
no matter what
als het maar meesleept,
krachtig als een
gesmolten heiligenkaars,
geurig als kruidenboter,
een goedgeschreven tekst,
geneeskrachtig als blozende drugs-

of, hoe dan ook
zij willen zichzelf en dus ook mij
niet bepaald vrij, maar ik weet mij,
ik zou de verfkanonnen wat

ik zou de plak waaronder jij,
buurvrouw nog bedolven ligt
uitwringen als een doek -
misschien kun je er nog onderuit,
voordat je een waarheid verkondigt
die slechts volgzaam is -

Wat bleek?

Wat bleek? De mevrouw met wie ik mailde, had mijn woorden Ik ben niemand, die ze op mijn website was tegengekomen, esoterisch opgevat. Sommige mensen zijn allergisch voor esoterie. Niet alleen ik in bepaalde opzichten, zij ook.
'Esoterie' betekent trouwens 'van binnen uit', wat mij op zich wel aanspreekt. Maar 'van binnen uit' is niet alles voor mij. 'Van buiten af' speelt ook een rol, zeker bij het schrijven van mijn roman. Doorgaans gaat het bij mij om communicatie tussen het een en het ander.

Nadat ik, naar aanleiding van een korte vraag, een meeslepende brief geschreven had, leek het er op dat ik de postmoderne vrouw voor me gewonnen had. Ze vond dat we elkaar maar eens moesten ontmoeten. Maar nee hoor, ik vergiste me. Ze liet niets meer van zich horen. Waar ik, al zeg ik het zelf, een paar dagen flink boos om was.
Nu is het ook vrij moeilijk om vast te stellen wie een ander is, vooral als die ander een vat vol tegenstrijdigheden is. Evengoed kan het zo zijn dat ik me in de mevrouw in kwestie vergis. De meeste mensen zijn nu eenmaal niet eenduidig te interpreteren. Daar is open contact voor nodig.

Voor mij is dit alles de aanleiding om mijn uitspraak 'Ik ben niemand' beter te uit te leggen. Natuurlijk ben ik niet echt 'niemand', je kunt 'niemand' beter als een metafoor zien van 'een vrije geest'.


Een onderzoekende geest

Mijn eerste reactie op de afwijzing was om incognito te gaan. Ik haalde mijn tekst over mijzelf, inclusief de woorden ‘Ik ben niemand’ van mijn website af en voerde het woord ‘Incognito’ in op het menu.
Blijft staan dat ik mezelf nog steeds als ‘niemand’ ervaar, en dat ik dat als voorrecht en vrijheid beschouw, zelfs al kunnen deze woorden esoterisch opgevat worden. Voor mij zijn ze evengoed postmodern.

Vanuit spiritueel perspectief kun je ‘ik ben niemand’ als het egoloze of het streven daarnaar opvatten, vanuit postmodern perspectief kun je niemand-zijn als een dakloos en ‘zonder beginsel van een groot verhaal’ zijn opvatten. Beide typen mensen uit genoemde 'stromingen' hebben zich, als ze consequent waren, als een ui afgepeld.
Voor mij zit er dus overlap tussen, waarbij ik noch de term ‘spiritueel’, noch de term ‘postmodern’ van toepassing vindt op mijzelf. Zulke hokjes te gebruiken is niet van deze tijd. Ik zie meer uitdaging in experiment en fusion. Als je de genoemde stromingen goed bekijkt, vallen een aantal verschillen weg. Alleen de taal die men spreekt blijft verschillend, en op dat niveau is ook een kloof aanwijsbaar.

Als schrijver beschouw ik al dit soort dingen het liefst psychologisch. In mijn romanwerkelijkheid staat ‘Ik ben niemand’ in verband met de wankelbaarheid van identiteit en ook met de beïnvloedbaarheid van de mens, waarbij hij zichzelf gemakkelijk kwijtraakt. Mijn persoonlijk streven is om, o.a. door middel van het schrijven, opgelegde ideeën van mij af te schudden, om een geest te ontwikkelen die zich vrij beweegt, of dat nu een spirituele of postmoderne beweging is, of allebei. Uiteindelijk kom ik bij multiperspectivisme uit, wat mij als schrijver uitstekend van pas komt. Vanuit de ruimte die 'multiperspectivisme' biedt wordt het mogelijk om je in allerlei mensen en personages te verplaatsen zonder een oordeel te geven. Het ‘ik ben niemand’ blijkt een poort tot grote verbeeldingskracht te zijn.
Dit vrije bewegen vanuit het ‘niemand-zijn’ past bij de onderzoekende schrijver die ik ben. Mijn onderzoekende geest hoeft geen enkel gebied uit te sluiten. Zelfs mag ik als schrijver, als ik dat interessant vind, de esoterie onderzoeken en meenemen in mijn verhalen. (Dat doet een schrijver als Michel Houellebecq ook!) Dit onderzoek staat los van mijn eigen plek of mening, want ik heb geen eigen plek of mening in deze. Ik plaats dingen graag tegenover of naast elkaar, tast dingen af. Zo ervaar ik prachtige overeenkomsten tussen een bepaald slag postmodern type en een bepaald slag spiritueel mens. Wat hen bijvoorbeeld met elkaar verbindt is het bewustzijn dat we in een schijnwereld leven, waarin fictie uitnodigt tot spel, relativeren en lachen om zichzelf - waarden van de zeer creatieve, maar meedogenloze 'filosoof met de hamer' Friedrich Nietzsche. In zijn werk vind je zowel wereldse als spirituele of metafysische elementen terug. En dat is veel vaker het geval... en wel omdat de mens blijft zoeken naar betekenis, zij het dat zit zoeken vaak niet meer dan een prettig dwalen en verdwalen is.

Tot slot staat ‘ik ben niemand’ ook in verband met mijn eigen meegaande natuur. Ik heb me meer dan eens diepgaand laten beïnvloeden. Zowel door het postmodernisme, als door spirituele mensen. En door clowns, die het leven als theater opvatten. Al die werelden ervaar ik uiteindelijk als ficties. En op al die ficties ben ik verliefd geweest, omdat ze boordevol creatieve wanen zitten.
‘Ik ben niemand’ betekent uiteindelijk dat ik me niet bij een groep met een vast denkkader kan aansluiten. ‘Ik ben niemand’ nodigt uit tot een dynamische beweging, tot experiment en spel, waarbij je los van kaders opereert en juist dicht bij jezelf blijft.

Ik ben een vrij mens, dat is alles, zelfs al is het geen makkelijke opgave om vanuit vrijheid te vertrekken.
Vrijheid maakt je in bepaalde opzichten onoverwinnelijk en in andere kwetsbaar en zelfs onvrij, maar eenmaal de vrijheid ontdekt, blijkt het ondanks het nadeel dat je nergens meer bijhoort, een boost te geven aan de verbeelding en een groot geluk te omvatten.
Daar, meen ik, kan de mevrouw van de zeer korte mailwisseling met haar postmoderne, of misschien commerciële gezichtspunt zelfs niet bij. Jammer wel... ik had haar vast graag gemogen. Misschien was ik ook een tijdje verliefd op haar kijk op het leven geworden, dat zou typisch iets voor mij zijn.

Wel, het literaire klimaat lijkt verburgerlijkt te zijn en zich op het gros te richten, waarbij een bepaald commercieel kader domineert. Persoonlijk sla ik dit onsmakelijke en onpersoonlijke hoofdstuk in de tijd liever over en wil met mijn werk aansluiten bij de kunsten van schrijvers, die vanuit vrijheid te werk gingen. Ik zie ('hogere') literatuur nog steeds als een uitvloeisel van eigengereide individuen, vaak Einzelgänger. Zoals het altijd al was betreffen dat mensen die hun eigen maatstaf willen zijn.

Ter illustratie en nuancering van mijn visie een oud citaat uit deel 3 van 'mijn trilogie'. Over luchtkastelen en fictie... Nietzsche noemt het ‘dwalingen’. Hij ziet dwalingen als een voorwaarde van leven, omdat ‘de waarheid’ te groot voor mensen is (en in zijn visie bovendien ‘afgrondelijk’) Compassie zou in deze dus op zijn plaats. Maar of hij daaraan toe komt?

'Vanaf dat moment was het alsof 'Mijn Friedrich' als een adelaar op mijn schouder zat en met me meekeek. En als een wurgslang om mijn nek. Toen ik die laatste dagen van de eeuw door de systemen van mijn cliënten wandelde, keek er niet alleen in rond om vervolgens mee te kleuren, maar probeerde vast te stellen wat er toe geleid had dat ze hun kastelen zo en zo gebouwd hadden. 'Een van de voorwaarden van het leven zou de dwaling kunnen zijn.' Dat schreef Nietzsche, maar niet over zichzelf. Voor hemzelf golden de hartstocht, de roes en de beweging. Hij vond zichzelf in eenzaamheid, ver buiten de stad in de bergen. Was hij echter onder de mensen, dan voelde hij de noodzaak hen de voet te lichten, zodat hun bouwwerken in elkaar storten om daarna ook de bouwstenen tot niets te verpulveren, zodat zij de kans kregen hun leven opnieuw, van de bodem af aan, op te bouwen.'


(Geplaatste afbeeldingen geven voor mij uitdrukking aan mijn eigen vrijheid)

Ontworteld  Ontworteld (2018)
Taal  Het einde in het gezicht
 durven zien (2018)
Roze bloem, teer  Roze bloem, teer
Ver van de gewone wereld  Ver van de gewone
  wereld (2018)
Detail muurschildering Detail muurschildering, trapgat (2018)
Kast vol emoties  Kast vol emoties,
 werk van Erika Stulp
Wegwijzer  Wegwijzer, into the wild
 (2018)
Stenen, aardewarmte  Stenen, aardewarmte
Geven en ontvangen Ontvangen, verzamelen, geven (2017)
Vrijheid  Vrijheid, alleen met jezelf
 durven zijn (2018)
Ik  Chez mamam, aan de rand
 van het bestaan (2018)
Thuis  Thuis, een gevoel van rust
 (2018)
Chez mamam  Chez mamam, het verleden
 rust (2018)
Kiss and tell  Kiss and tell, levensdans,
 werk van Wolfgang Flad
Muurschildering  Op de kop, omdenken
 (2018)