Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens


 De kracht van de beweging



 Martha Waijop, No way without you

Een vorm als basis. Zand erop; fijn wit, geel, rood zand, zomaar ergens vandaan. As, kooltjes, zwarte druppels verf als uit het niets op het doek gestrooid en gespetterd. Uit enthousiaste spetters, stof en poeder is een levendige, bijna ademende huid ontstaan. Ik voel het bruisen in mijn bloed als Martha Waijop een van haar schilderijen van de muur haalt en deze zonder pardon op de kop zet om zo een tweede beeld te laten zien en daarna een derde. Of het nu om haar schilderijen of om haar beelden gaat, Waijops werk kenmerkt zich door wendbaarheid en veranderlijkheid. Haar materieschilderijen Kosmische wendingen bestaan in wezen uit ongevormd ongevormd materiaal, waarbij het nog alle kanten op kan gaan. Zo biedt ook ons leven elk moment nieuwe mogelijkheden. Het is aan de mens zelf of hij of zij de kansen die zich voordoen aangrijpt of niet.

Martha Waijop, Kosmische wending




Martha Waijop, Panta Rhei

Laat maar komen de storm,
ik ben er klaar voor
om de wind op te vangen
Als de wind tegen me aanbeukt
veer ik mee als een vlag
alsof wij samen dansen.
Kom maar op zomerbries,
ik voel je warmte al denderen
Mijn hart weet van geen stoppen
te ontvangen van leven,
totdat ik zo rijk aan indrukken ben
dat ik als de rivier zelf overstroom
dat ik slechts nog vruchtbaar geven kan
dan schep ik,

ik geef het leven door

Het vertrekpunt

De mens zelf is zijn eigen vertrekpunt. Hij kan andere mensen nodig hebben die hem op weg helpen, hij kan zich laten inspireren door leraren, door grote wijzen of door kunst, hij zelf is echter de sleutel tot zijn eigen leven. Hij bepaalt of hij zich ergens voor openstelt of niet en is in die zin zelf verantwoordelijk. Dit doet me denken aan een uitspraak van het personage Catharina Buts in De vriendschap van Connie Palmen: 'Als je niet schuldig bent aan je eigen leven is er niks aan, vind ik.' Als je zelf verantwoordelijk bent, kun je je niet langer achter een ander of 'je lot' verschuilen. Met betrekking tot haar kunst geldt voor Waijop steeds meer dat 'zij doet wat zij niet laten kan en zelf bepaalt hoe het resultaat eruit ziet', waarbij zij volledig op haar intuïtie, talent en ervaring vertrouwt. Talent is hier de manifestatie van talent.
Daar waar de waarheid en authenticiteit niet bestaan, bestaat hier wel een vorm van waarachtigheid, waarbij een mens de ingevingen van zijn hart als richtsnoer neemt. Hoewel deze weg zelfinzicht en doorzettingsvermogen vereist, wil dit niet zeggen dat een mens het alleen af kan. Een mens heeft altijd andere mensen nodig om zijn doel te bereiken. Met zijn tweeën kun je meer dan alleen. In Waijops werk vinden we wat dat betreft veel voorbeelden van samenspel en dans terug, waarbij wederzijds vertrouwen een voorwaarde is om niet om te vallen.


De begrenzing

Hoewel iemand natuurlijk zou kunnen opwerpen dat we in ons leven niet alles voor het zeggen hebben, legt Waijop in haar leven bewust de nadruk op de mogelijkheden. Bij haar 'filosoferen niet de gebreken, maar de rijkdommen en vermogens'. Dit wil niet zeggen dat er geen grenzen zijn. Zoals we al gezien hebben is Waijop zich ervan bewust dat we elkaar nodig hebben als leermeesters, raadgevers, fakkeldragers en inspiratiebron en bovendien om elkaar aan te vullen op gebieden waar wij zelf niet sterk in zijn. In het werk bepalen de wetten, waaraan de materie ondergeschikt is, de grens. Het lijkt er misschien op dat sommige groots opgezette zwevende figuren de zwaartekracht trotseren, maar daarin vergissen we ons. Waijop zoekt steeds lange tijd naar de juiste balans in een beeld, zodat het, zonder aan zeggingskracht in te boeten, stevig staat. Zij stoeit daarin met wetmatigheden. Waijop spreekt in verband met dit creatieve proces van 'gestuurd toeval', waarbij zij zich zowel door haar intuïtie als door het inzicht in het materiaal laat leiden, om zodoende tot een dynamisch, expressief en harmonieus geheel te komen.
'Gestuurd toeval' gebruikt zij ook met betrekking tot de huid van de beelden. Deze huid is niet glad en gelijkmatig, maar rijk aan verschillende vormen en kleuren, die voor een groot deel door toeval ontstaan zijn. In zeker opzicht doet de 'organische huid' aan Waijops Kosmische wendingen denken, waarbij toevallig ontstane vormen mogelijkheden tot verandering suggereren, alsof de beweging in haar werk nooit ophoudt en er voortdurend sprake van wording is. Daar waar ik het woord 'ontwikkeling' opwerp, merkt Waijop op dat als iets van zichzelf al perfect is, dat je er dan niets meer aan kunt toevoegen, waardoor het proces stil komt te staan. Groei veronderstelt in deze altijd imperfectie, iets dat nog niet klaar is. Elke schepping en elk proces vinden hun oorsprong hier in een toestand van chaos. Daar waar we zelf deel uitmaken van de eeuwigdurende cyclus van chaos naar groei, bloei en verval, is voortdurend vernieuwing mogelijk.


De kracht van de beweging

Het meest in het oog vallende kenmerk van Waijops werk is een dynamische levendigheid. Haar beelden stralen vitaliteit, trots en vreugde uit. Het lijnenspel in haar beelden drukt positiviteit en kracht uit. Ook in een beeld als Waiting for something, waarbij de schouders afhangen en de gestileerde armen een beweging naar omlaag maken, richt het onderste gedeelte van de armen zich weer op als een teken van hoop en verwachting, en zijn de gestileerde open handen klaar om te ontvangen. De meeste van Waijops beelden bestaan echter uit twee gestileerde figuren die met elkaar in samenspel zijn. Vaak betreft het een explosieve dans, waarin twee mensen ondanks de moeilijkheidsgraad van de houding met elkaar in evenwicht zijn.
Het dynamische van het werk komt in de eerste plaats tot uiting door het vlammende lijnenspel en de organische huid met kleuren die oplichten als de zon erop schijnt. Maar het meest verrast me de dynamische beweging, waarvan ik zelf deel word, zodra ik om de beelden van Waijop heenloop. Pas dan wordt me echt duidelijk dat beweging met mijn eigen beweging te maken heeft, alsook met mijn ogen die ieder moment iets anders zien en mijn oren die ontvankelijk zijn voor geluid. Alles, maar dan ook alles, stroomt.
Een beeld van Waijop blijkt altijd uit meerdere beelden te ontstaan. Zodra ik om een beeld heenloop en het perspectief met mij verschuift, verschijnen er totaal nieuwe gezichten. Het samenspel van twee mensen is blijkbaar niet in één beeld te vangen — er is heel veel over te zeggen en daarom is het onmogelijk om een beeld van Waijop in een hokje te vangen. U zult zélf moeten kijken om het te ervaren. Over mijzelf kan ik hier zeggen dat de ervaring met de beelden van Martha Waijop mijn blik heeft verruimd en dat ik meer dan anders besef dat levenskracht vanzelf tot vernieuwing leidt. Het verzamelen van die levenskracht door me door andere mensen, door cultuur en natuur te laten inspireren, vermeerdert het leven in me en vergroot het vertrouwen in de toekomst.


Voor meer informatie over het werk van Martha Waijop, zie www.waijop.nl