Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens


De beeldenstorm (2010)


Beelden zijn als vogels die overvliegen, vluchtig als woorden. Zelfs aan zwaarwichtige bronzen beelden gaan we vaak in een paar stappen voorbij. Zoals woorden betekenis krijgen als we ernaar luisteren, komen beelden pas bij ons aan als we erbij stilstaan. Als we ervoor openstaan, neemt het beeld ons mee naar ons gevoel. Het trekt ons weg uit de alledaagse drukte en brengt ons tot onszelf. We herkennen onze angsten en onze verlangens, de twee drijvende krachten achter al ons voortbewegen. Soms zwaar en soms met een knipoog. Wat betekenen de angst en de verlangens, wat willen we nu echt en hoe kunnen we dat realiseren? Beelden spreken wat dat betreft voor zichzelf. In weerwil van piekergedachten vertellen de beelden van de in het Noord-Hollandse Laren woonachtige Pépé Grégoire mij dat de dingen heel eenvoudig zijn. Harmonieuze beelden die eenheid uitdrukken, ervaren we als 'goed', als 'helend', als 'zo moet het'. Beelden die verscheurdheid uitdrukken, ervaren we als 'fout', als 'pijn', als 'probleem' en misschien als 'uitdaging'. Daar waar woorden menselijke ervaringen willen verklaren en altijd zoekend zijn, drukken beelden waarheden van het moment uit alsof het gegoten gedichten zijn. Woorden vragen om weerwoorden, beelden uit om te ervaren.

Ik heb vaak naar de beelden van Pépé gekeken, maar herinner mij vooral de eerste keer dat ze bij mij naar binnen vielen. Om er over te schrijven moet ik me die eerste ervaringen voor de geest halen. Dat gevoel van begeestering waarin de uitersten in mij werden wakker geschud, waardoor ik mij binnenstebuiten gekeerd voelde: De beeldenstorm. Op dat moment kwamen de woorden eveneens aanstormen. Het waren spontane woorden, woorden die niet zochten, maar vonden. Daarom kan ik niet anders dan van de beelden van Pépé houden. Schrijven over kunst zou een spontane ontmoeting tussen beelden en woorden moeten zijn, tussen het materiële en het geestelijke. Mijn tekst zou een brug moeten zijn tussen vorm en betekenis. Eerst zijn daar de treffende beelden, dan volgen de identificatie en het antwoord in de vorm van bevestiging of weerzin.


De brug

Bij zowel de beelden, de woorden en de gevoelens die ermee samenhangen, gaat het om dynamische tegenstellingen, om heel en gebroken, woest en kalm, zwaar en licht, beweging en stilte, open en gesloten. Als we stilstaan kunnen we voelen dat we van binnen bewegen. Er komt een communicatie op gang tussen het een en het andere, tussen binnen en buiten. Een brug is geslagen. Daar waar abrupte beelden strijd uitlokken, zoek ik met mijn woorden een manier om van de strijd los te komen en me te verzoenen. Daar waar de zware beelden berusting uitdrukken, zoek ik met mijn lichte woorden een manier om aan mijn lot te ontsnappen. Verscheurdheid roept op die manier het verlangen naar harmonie op en sterke banden het verlangen naar vrijheid en individualiteit. Eerst zoekt de zwaarte als vanzelf de lichtheid op, daarna verwijderen zij zich van elkaar. Juist deze dynamiek ervaar ik in het werk van Pépé Grégoire. Ik probeer met mijn woorden hetzelfde op een andere manier uit te drukken. Het gaat mij om dezelfde fundamentele en dynamische menselijke ervaringen. Alleen de taal is anders.


Het werk van Grégoire onderscheidt zich door de grove vormen. Vaak gaat het om een combinatie van ruw en glad materiaal, waarbij het ruwe materiaal soms schijnbaar willekeurig over of te midden van het gladde materiaal in al zijn zwaarte liggen kan. Armen en benen zijn fors en nemen zonder te zuchten ruimte in, alsof ze in hun verzonken uiterlijkheid willen vertellen dat het een gegeven is dat ze er zijn en dat dat in orde is.


Bij de rake vormen lijkt de afwerking van minder belang dan wat het beeld in een flits te vertellen heeft. De elementaire vormen getuigen in zekere zin van een ongereptheid en een gezonken zijn in een aards en zinnelijk bestaan, zoals het zich in al zijn zwaarte en lichtheid aan de mensen doet kennen. De contrasten in de materialen en in ideeën die zich achter de werken verschuilen, maken de beelden krachtig. Ze bewijzen dat de dingen zoals ze in het leven gaan, hoewel ze op het goede en hele uit zijn, niet vanzelfsprekend in heelheid of harmonie uitmonden.


Waardering

Ik heb verschillende redenen om het werk van Pépé Grégoire te waarderen:
— Ik vind het zware en zinnelijke prettig, alsof ik erin thuiskom. De in zichzelf gezonken vormen doen mij denken aan het zwaar liggend meisje die haar onschuld nog niet verloren heeft — waarmee ik op Hélène Lapagnolle uit L'Amant van Marguerite Duras doel.
— Ik vind het plezierig dat de vormen een geheel op zichzelf vormen. De volheid van de beelden komt in mijn idee voort uit de dynamiek van contrasten. Hoewel de dialectiek van de dingen debet is aan verscheurdheid, bergt zij in haar dynamische en zoekende karakter ook de oplossing van het existentiële probleem van de verscheurdheid.
— Daarnaast ervaar ik de eenvoud van het werk en de raakheid van de vormen als plezierig. In die eenvoud hoeft er niet om de dingen heen te worden gedraaid, maar wordt in één flits duidelijk waar het om gaat.


    
Middelpuntvliedende kracht

Middelpuntvliedende kracht

Tot slot heb ik een speciale fascinatie voor bovenstaand werk. In dit werk komt duidelijk het dialectische en daarin dynamische element naar voren. De dynamiek is in dit geval strijd of vanuit een lichter perspectief gezien spel; strijd of spel tussen tegengestelde elementen in de mens, lichaam en geest, aarde en hemel, zwaarte en lichtheid, samengevoegd in de eigenzinnigheid van losstaande wezens. Echter is het niet duidelijk wie er winnen zal of wie er gelijk heeft. Ik vermoed dat de elementen allemaal uiteindelijk naar het midden getrokken zullen worden, zoals de titel van dit werk ook al doet vermoeden — en dat het er dus überhaupt niet om gaat wie of wat gelijk heeft — veeleer dat de elementen (en de mensen) elkaar nodig hebben. Daar in het midden zal alles dan tot zijn oorsprong terugkeren en heelheid (her)vinden in het tegendeel van zichzelf.


Voor meer informatie over het werk van Pépé Grégoire, zie www.pepegregoire.nl




Pépé Grégoire, Windkracht 14
Het al trekt aan mij, maar ik zal overwinnen.



Pépé Grégoire, Beeldenstorm
Een spattende vorm die mij ervan overtuigd hoe onvanzelfsprekend rust, vrede en eenheid zijn, hoe breekbaar wij mensen en hoe een gebouwd kader en een nieuwe hoop ons even plots weer kan ontvallen. Toch staat dit beeld. Het is niet gezegd dat hij fier rechtop staat, maar hij staat en weigert zich met de grond gelijk te laten maken.


Pépé Grégoire, Happy view
Aan het einde van de wandeling kwam ik terug bij Happy view —een raadselachtige, maar goede en hoopvolle afsluiting. De aanraking tussen het een en het ander in dit werk, is gedeeltelijk nog aftastend, het is nog niet volledig en (nog) niet vast geklonken. Toch biedt het een happy view en geeft het vertrouwen in de toekomst weer.