Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens


Het kennen van een mens (2012)


'De meeste controversen ontstaan doordat mensen hun eigen ziel niet verstaan, ofwel andermans ziel slecht interpreteren' (Baruch Spinoza)


Het gesprek met de portretbeeldhouwer Roy Greve uit Midden Drenthe komt langzaam op gang. Waar te beginnen is de vraag. Het is alsof in zijn hoofd verschillende ervaringen uit het verleden de revue passeren, alsof hij beseft welke invloeden hem gevormd hebben en zich ineens realiseert welke innerlijke noodzaak ten grondslag ligt aan het maken van portretten. Al pratende verschijnen er steeds meer warrige woorden. Greve wil vertellen, duiden, uitleggen. Woorden schieten echter tekort en niet alleen vanwege zijn dyslexie. Greve is geraakt.
Hij realiseert zich dat verbale taal niet toereikend is om tot de essentie te komen. Hoe vaak is het niet zo dat mensen langs elkaar heen praten, dat ze niet in staat zijn tot echt contact? Hoe vaak is het niet zo dat we elkaar op vluchtige indrukken beoordelen, zonder dat we nauwgezet nagaan of het wel klopt wat we over elkaar denken? Hoewel het niet gemakkelijk is om woorden te geven aan zijn ervaringen, streeft Greve ernaar om dieper door te dringen in de menselijke werkelijkheid. Greve heeft niet genoeg aan de oppervlakte, maar wil meer dan dat. Hij wil kennen. Daar waar hij in zijn portretkunst start bij de behoefte de ziel van de mens te doorgronden, begint hij niet bij zichzelf, maar bij de ander. Hij kijkt, neemt op en interpreteert. Hij zoekt naar het gezicht achter het gezicht.


Communicatie

Het is opvallend hoeveel de taal zich bedient van het woord 'hoofd' als beeld om diverse zaken mee uit te drukken; heethoofd, afdelingshoofd, warhoofd, hoofdverdachte, fijne kop etc.. Greve is gefascineerd door het hoofd als de zetel van de persoonlijkheid. Zoals sommige mensen door het lezen van boeken en de inleving in personages zichzelf beter kunnen begrijpen, zo leest Greve de gezichten van mensen om dichter bij de essentie te komen.
Aan de ene kant is hij daarbij aangewezen op het gezicht zelf, de vorm ervan, de gelaatstrekken, de verhoudingen en de (a)symmetrie. Door fysiognomische waarnemingen is het mogelijk om de persoon in kwestie van een zekere afstand te bekijken om zodoende tot een zo objectief mogelijk beeld te komen. Hij vertelt dat hij daarbij niet genoeg aan één gezicht met één enkele uitgesproken uitdrukking heeft, maar dat hij verschillende foto's nodig heeft om de wezenlijke kenmerken van een persoon op het spoor te komen. Op deze manier heeft Greve bij de totstandkoming van het portret van prins Prins Claus gebruik gemaakt van video's en foto's uit verschillende levensjaren, waarbij hij recht wilde doen aan verschillende gezichtskenmerken. Zo is de typische haarlok aan de rechterkant van het portret van Prins Claus' gezicht afkomstig uit een video, die rond zijn veertigste jaar gemaakt is en is de vorm van de onderkin zoals hij die had van rond zijn zeventigste. In het oog vallende kenmerken uit verschillende periodes vormen samen een treffend totaalbeeld.
Naast fysiognomie als middel om tot de essentie te komen, helpt het ook om iets over het karakter en leven van de persoon in kwestie te weten. Zo gaat een grondig onderzoek naar het leven en de filosofie van Spinoza vooraf aan de totstandkoming van zijn portretten, waarbij Greve door 'met hem in gesprek te gaan' en zich in te leven in contact probeert te komen met zijn ziel. Zo bezien is het maken van realistische en persoonlijke portretbeelden een intense en intieme bezigheid, zelfs als het contact met de mensen erachter tijd en ruimte overschrijdt.






Roy Greve, Meisje uit Jemen



 Roy Greve, Baruch Spinoza (1632- 1677)



 Roy Greve, Rembrandt van Rijn (1607-1669)

Proces

Daar waar Roy Greve tot de kern wil doordringen, komt een portret niet ineens tot stand. In wezen gaat het, net zoals in het echte leven, om een proces van voortdurende verkenning naar het waarachtige en het wezen van een ander mens. Daar waar het perspectief tijdens dit proces wisselt en soms nieuwe vragen over het karakter opborrelen, kan het een hele puzzel zijn om tot de essentie te komen. Steeds duikt er een ander stukje van het raadsel van de mens achter het portret op. Dan weer treden onverwachts nieuwe elementen aan het licht, die soms ook tegenstrijdig met andere zijn. Integere waarneming leidt dan ook als vanzelf tot een soort perfectionisme, waarbij het resultaat in zekere zin nooit af mag heten.
Met name met betrekking tot personen die Greve erg inspireren, zoals Rembrandt, Vincent van Gogh en Spinoza, voldoet een enkel portret dan ook niet en werkt hij in series, waarbij hij in elk portret een andere karaktertrek benadrukt om ze ten slotte in een laatste portret samen te voegen.


Zelfs voor iemand met een grote intuïtie zoals Greve, blijft iemand in een beeld te vangen een enorme uitdaging, waarbij de zoektocht naar de essentie vergelijkbaar is met de zoektocht naar het allerheiligste - alsof God zelf achter het gelaat van de ander schuilgaat. De waarheid van een enkel mens glipt voortdurend door de vingers, roept verwondering op en houdt ons bezig. Het kennen van een mens gaat niet vanzelf. Het vraagt aandacht, openheid, integriteit, reflectie en veel geduld.
Roy Greve legt de lat hoog. Hij neemt de tijd om tot het hart door te dringen en kan in de uitwerking daarvan als fijn-beeldhouwer getypeerd worden. Zijn gedrevenheid en perfectionisme zijn te proeven in zijn tot in details uitgewerkte portretten. Loop ik door zijn atelier, dan voel ik de raadselachtige blikken van weleer op mij rusten alsof zijn portretbeelden daadwerkelijk bezield zijn. Kijk ik hen aan, dan verwonder ik mij over de enorme verscheidenheid van de mens en realiseer ik me dat het echt kennen van één enkel ander mens al iets heel bijzonders is.


Voor meer informatie over het werk van Roy Greve, zie www.roygreve.nl