Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens


De vrijheid nemen (2013)


Het is niet zo gemakkelijk als het lijkt om de vrijheid te nemen. Op een bepaald moment loop je tegen een grens aan, tegen een barriére die je wel of niet kunt nemen. In de beroemde uitdrukking van Jean Paul Sartre 'l' enfer, c' est les autres' stuiten we precies op die hindernis: Onze vrijheid wordt aan de kaak gesteld op het moment dat oordelen en verwachtingen van anderen gewicht in de schaal doen. De anderen en in het groot de maatschappij houden ons voortdurend de spiegel voor van 'hoe het hoort', de veilige weg. Al te vaak belemmeren ze echter de poort naar ons echte zelf.


In het schilderij La porte du Paradis zinspeelt de kunstenares Saskia Kruize op de uitspraak van Sartre. Het paradijs is in tegenstelling tot de 'hel van Sartre', de plek waar we volledig onszelf mogen zijn. Deze plek is echter niet zonder meer toegankelijk. Op het schilderij wordt hij namelijk bruut door een hekwerk afgeschermd. De vraag die bij me opkomt is aan welke kant van het hek het paradijs zich bevindt.
Is het werkelijk in onszelf, op die veilige plek waar niemand ons kan bereiken, zoals Saskia dat ook in onderstaand stuk Bezieling omschrijft? Of is het buiten onszelf in het land van de anderen, waar we voortdurend opgeroepen worden ons aan te passen en waar we ons vaak laten verleiden door de behoefte aan bevestiging?
Als je goed naar het beeld van La porte du Paradis kijkt, dan zie je daar de anderen in zachte lijnen doorheen lopen. In hoeverre bepalen de anderen wie ik ben? Kan ik in de blik van de ander nog geheel en al mijzelf zijn, of is er echt een hekwerk nodig om mijn eigen paradijs af te schermen? Om vrij te zijn?


Saskia heeft de keuze in haar leven gemaakt om terug te gaan naar de bron, door in haar werk haar eigen gevoelswereld als uitgangspunt te nemen. Het is heerlijk toeven in haar afgeschermde wereld, maar het levert meer op dan vreugde en innerlijke rust. Tegelijk vergroot het schilderwerk het inzicht in wie ze zelf is. Op momenten dat zij schildert laat ze zich overrompelen door wat zich op dat moment aandient. Via deze weg die vol verrassingen is, vindt zij antwoorden op levensvragen, wat haar bevestigt dat zij goed bezig is. Anderen en ook het verhaal van haar eigen leven spelen daarin een rol, omdat zij de aanleiding geven tot gevoelens. Ervaringen maken de weg vrij naar het hele spectrum van gevoelens, waar een mens mee te maken heeft. Ze kunnen woede opwekken zoals merkbaar is bij Des fleurs sauvages, ze kunnen wilde dromen aan de geest ontlokken, maar ook gevoelens van liefde en verwondering.
Vrijheid nemen is in deze jezelf toestaan jezelf te zijn, hoe je op een bepaald moment ook bent. Het is je laten innemen door je eigen gevoel en luisteren naar je eigen stem. Door dit in weerwil van de oordelen en verwachtingen van anderen te doen geeft Saskia door middel van haar werk ook antwoord op de wereld. Zij laat haar kwetsbare kant zien en daagt daarmee indirect en misschien onbewust anderen uit om ook eens een kijkje te nemen aan de andere kant van het hek, achter de facades van 'hoe het hoort'. Waar het echter mee begint is in contact te treden met de gevoelens, hoe wild of hoe teder ook. Of zoals Auguste Rodin dit geformuleerd heeft:


'Het belangrijkste is ontroerd te worden, lief te hebben, te hopen, te trillen, te leven. Eerst mens te zijn en dan pas kunstenaar.'


En misschien komen daar tenslotte nieuwe andersoortige contacten uit voort met mensen die eveneens de hindernis van 'hoe het hoort' durven te nemen en daarmee hun echte zelf begroeten. Misschien is daar achter La porte du Paradis zelfs ruimte voor een meer wezenlijk contact tussen mensen: Zielen droom ik daar die elkaars vrijheid en individualiteit toejuichen in plaats van in te perken of af te breken, zielen die zich door elkaar laten bemoedigen en laten inspireren in plaats van elkaar te betuttelen of klein te houden.
Achter het hek wacht de mogelijkheid om steeds meer zichzelf te worden. En steeds meer vrij, zo vrij, dat idealiter op een dag de deur zelfs niet meer dicht hoeft. Uitgaande van de kracht van jezelf hoef je immers niet meer bang te zijn voor het oordeel van anderen. Je hart is dan sterk en ook liefdevol genoeg om de vrijheid te nemen er een adequaat en betekenisvol antwoord op te geven.









Saskia Kruize, La porte du paradis, 2011.
In hoeverre is een hekwerk de voorwaarde om mij vrij te voelen?




Saskia Kruize, Zielsverwantschap, 2011.




Saskia Kruize, Fleurs d'été, 2011.





Saskia Kruize, Liefde in beweging, 2011.
Het hart springt op van vreugde, als zich nieuwe dromen
aandienen en er nieuwe verbindingen zichtbaar
worden. Donkere schaduwen worden overkomelijk in het licht
van stralend rood.


Bezieling (2013)

geschreven door Saskia Kruize

Brandende geestdrift,
een waakvlam van taal laait op
ik raak bevlogen


Elke bevlogenheid begint met een bevlieging. Als ik enthousiast wakker word door een droom, met vaak maar een paar gedachten aan iets dat die nacht gebeurd is of aan iets dat zou kunnen gebeuren, dan slaat mijn hart op hol. Mijn geest. Het is een schemergebied tussen waan en zin waar het goed toeven is samen met andere kunstenaars. Ik moet dan schrijven of schilderen, me uitdrukken in woorden of in beeldtaal. Het kleine moment vatten en als vanzelfsprekend omzetten in iets tastbaars. Het zijn momenten van ultieme overeenstemming met mezelf.


Dan weet ik; nu klopt alles met wie ik ten diepste ben, nu val ik samen met wat de bedoeling is van mijn leven. Alles is goed, alles mag er zijn zoals het is en ik mag iets doen met wat me gewoon aangereikt wordt. Ik mag me zelfs laten meeslepen tot voorbij mijn lijden. Zo schep ik vrijheid en mijn eigen werkelijkheid. Dit gevoel van geestelijke ruimte geeft innerlijke rust, ook al ben ik fysiek druk in beweging.
Ter vergelijking: Het openen van de creatieve geest voelt als een luchtdicht verpakt blikje sardientjes waar je voorzichtig, om geen olie te morsen, het lipje van openscheurt en de zuurstof erbij laat. De opluchting en vrijheid, die daarmee gepaard gaan geven ruimte, energie en vooral een gevoel van eigenheid. Deze bevrijding is in wezen een volledige overgave aan 'iets' dat voor mijn gevoel staat voor 'bezieling'. Ik sta open en ben ontvankelijk als ik me weet te verbinden met dat kwetsbare lijntje 'naar boven' of eigenlijk 'naar binnen'. Het voedt me als een navelstreng vol creatieve energie. Is dit een lichte aanraking van God, wie of wat dat ook mag zijn? 'Iets' voedt mijn gretigheid om dingen te willen gaan maken.


Letterlijk komt het woord inspiratie van twee Latijnse woorden: 1. in spirare wat betekent 'inademing' en 2. spiritus wat betekent 'Geest' of 'ziel'. Van Dale geeft twee betekenissen voor inspiratie, te weten inademing en bezieling. Voor mij is bezieling meer dan inspiratie. Het raakt een onbegrensde bron aan het einde van dat lijntje waar ik altijd heen kan gaan.
Andere kunstenaars bevinden zich hier ook en scheppen er hun eigen werkelijkheid en dromen. Ik bevind me hier dus nooit alleen maar voel me veilig met bekende zielsverwanten zoals schrijver Arthur Japin en de Franse zanger Florent Pagny maar ook met hen die ik bestudeerd heb tijdens mijn studie Franse literatuurwetenschap, bijvoorbeeld de filosoof en schrijver Jean-Jacques Rousseau.


Mijn ziel herbergt taal
die liefde ademt en stil
schuilgaat in haar schulp


Ik besef dat het openstellen van mijn geest voor dromen, gevoelens en 'dat wat er overblijft, als er niets anders meer is' meer betekent dan een simpel tijdverdrijf. Het is wat me doet leven en waar ik voor leef. Mijn kunst geeft dus zin en betekenis aan mijn leven.
Misschien komt de drang iets vanuit je ziel te scheppen voort uit liefde. Uit liefde voor het leven. Uit levenslust.


Voor meer informatie over het werk van Saskia Kruize, zie www.pays-sas.nl