Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens


Ontplofte blik (2012)


Kiss and Tell van Wolfgang Flad uit 2012 neemt voor mij een speciale plaats in. Dit is het enige kunstwerk dat mij in een hogere staat van bewustzijn bracht. Toen ik het ontkleedde landschap destijds instapte viel voor mij alles op zijn plek en voelde ik me gegrond en opgetild tegelijk. Het was een ervaring van kalme maar volledige extase, een eenheidsvervaring, waarbij inzichten samenvielen met 'zijn'. Zo diep kan kunst dus gaan...
Onderstaand artikel schreef ik direct de dag erna en heb ik ook in het Duits laten vertalen voor de maker zelf.


Opening

Op het moment dat ik de zaal binnenliep, had ik het gevoel dat ik in een ontkleed landschap stapte. Grootse abstracte structuren met gaten namen de ruimte schijnbaar pretentieloos in beslag. Er was geen muur, geen huid die de golvende vormen afdekte. Er was geen weerstand, geen strategie in mijzelf te vinden, die het mogelijk maakte ervan weg te vluchten. Er was geen afstand tussen mij en Kiss and tell. Ik was opgenomen als deel.
Zoals alle kunst die in één stand gevangen is, betreft Kiss and tell een momentopname. Er was geen sprake van beweging. Pas toen ik er doorheen liep en mijn ogen de kost gaf, veranderde het kunstwerk met elke stap en begon het te leven. Op dat moment begonnen ook de voorstellingen in mij te groeien. Met het verlaten van de zaal waren ze in basis uitgekristalliseerd.
Boeiend aan dit onverwachte en heftige proces in mijzelf vond ik de werking van mijn brein. De ontwikkeling van een voorstelling blijkt ongemerkt te verlopen. Het kunstwerk haakte in op al bestaande elementen in mijn eigen hoofd, het nam me mee, het maakte me ongewild deel van zijn organische werkelijkheid. Op deze manier wordt een mens zonder dat hij het in de gaten heeft gevormd via onzichtbare kanalen tussen brains, gevoelens en beelden om hem heen. Die invloed ervan voelt even bedreigend als heerlijk. Het biedt kansen je eigen geest te vernieuwen, met alle risico's die daarbij horen. Tegelijk blijft elke ontmoeting met en elke wandeling door een kunstwerk uniek, en zegt de trip die ik maakte in de eerste plaats iets over mijzelf.


Beweging

Het vormenlandschap van Kiss and tell bestaat uit krioelende slingers met gaten. Ze ontstaan in de grond en groeien omhoog als planten. Ze beginnen soms meer compact en eindigen in de vrije lucht. Het is alsof ze vanaf de vaste grond naar (speel)ruimte reiken. Er zijn vormen die naar beneden duiken en vormen die naar elkaar reiken, vormen waarvan de lijnen zich uitrekken om zodoende naderbij te komen om andere vormen uit te nodigen of met zich mee te trekken, de hoogte in of terug naar de veilige grond. Elke vorm heeft zijn eigen richting, speels en willekeurig als in een dans. Samen vormen ze een vloeibare wereld waarin alles voortdurend golft en meegolft, waar alles voortdurend aan verandering onderhevig is. Dit houdt het levendig en spannend. Dit maakt het ook weerzinwekkend: In de maximale vrijheid is er geen houvast meer, is alles mogelijk. Hoeveel vrijheid kunnen wij mensen aan? Voelen wij ons door de stroom van leven uitgedaagd of staan wij liever als bevroren aan de kant?
Kiss and tell dwingt me ertoe mijn positie te bepalen en een richting te kiezen. Voor de tweede keer raakt Kiss and tell mij aan — met geen mogelijkheid kan ik mij eraan onttrekken.


Slingers met gaten

De slingers met gaten doen me denken aan een geraamte, aan weefsels, aan onderhuidse structuren die normaal gesproken niet voor het oog zichtbaar zijn. Zoals een geraamte stevigheid aan het lichaam geeft, vormden ze de kapstok van een daadwerkelijke wereld.
Daar waar de frames in Kiss and tell van jas of huid ontdaan lijken te zijn, treedt ook het onzichtbare hart in de vorm van de gaten aan het licht. Frames en gaten vormen een onlosmakelijke eenheid, waarbij het niet meer voor de hand ligt welk van de twee elementen de meest gewichtige factor is. Daar waar tastbare materiële vormen als het ware de essentie omvatten en verhullen, zou je kunnen denken dat zij het wezen van de wereld uitmaken. In de alledaagse wereld waarin we vooral uiterlijkheden waarnemen, lijkt dat inderdaad het geval te zijn. Daar waar Kiss and tell het onzichtbare echter zichtbaar maakt, raakt zij mij diep van binnen aan. Leegte met leegte komen met elkaar in aanraking, onzichtbare geest met onzichtbare geest. De gaten van Kiss and tell breken dwars door het materiële heen en dringen zo tot de onzichtbare kern door, waardoor plots het besef rijst dat het binnenste mede de vorm bepaalt. Pas als we de werkelijkheid van binnenuit benaderen, worden de achterliggende onzichtbare beginselen van leven, van groei en van vormen voelbaar en daardoorheen inzichtelijk.
Vaste vormen, en dat is in wezen logisch, kunnen alleen in beweging komen als er sprake van lucht, van ruimte, is. Door die lucht en ruimte voel ik me uitgenodigd mee te gaan in de beweging en voel ik nieuw leven in mij. Voor de derde keer spoort Kiss and tell me aan mijzelf te openen om op te gaan in de dans. Ik voel mij weerloos, maar tegelijk bevrijd.


Het materiaal

Door de blauwige glans doet het kunstwerk na een eerste blik aan een metalen constructie denken. Geef je je ogen de kost, dan zie je echter dat Kiss and tell van (bedekt) hout gemaakt is. Opnieuw doe ik hier een ont-dekking, waarbij achter het ondoordringbare van oppervlakte en uiterlijk iets zachts en levends blijkt schuil te gaan. Op het moment dat ik me realiseer dat juist dit zachte en levende van het materiaal spel, dans, beweging en groei mogelijk maakt, ril ik. Weer wordt een laagje van uiterlijke schijn weg gegumd en voel ik hoe ik van binnen net zo zacht en vormbaar ben als het zachte van hout, zij het dat ik me dit niet dagelijks realiseer. Vandaag wel, en voordat ik er erg in heb word ik door Kiss and tell de lucht ingezogen. Ik voel het fundament onder mijn voeten wankelen, kom los van de grond en beweeg mee. Als ik nog beter naar het materiaal van Kiss and tell kijk, realiseer ik me ook dat de huid waarachter het hout voor een deel schuilgaat uit oude snippers bestaat. Dat wat voorheen van belang was, is nu tot papier-maché verwerkt en heeft een nieuwe betekenis gekregen. Het materiaal blijkt hierin even onderhevig aan verandering en dans te zijn als de lucht die door de gaten heen golft. De vastheid van de dingen blijkt schijn te zijn. Verandering vindt voortdurend plaats, op alle niveaus. Door de samenspraak van materie en lucht, van lichaam en geest, door opbouwen, afbreken, scheppen en herscheppen blijft de stroom van leven in stand.
Binnen dit dynamische kader liggen onze mogelijkheden en vind ik mijn vrijheid. Daar waar het zachte en soepele materiaal, waaruit ik van binnen besta, zijn weg naar buiten zoekt verander ik voortdurend van vorm en richting.


Voor meer informatie over het werk van Wolfgang Flad, zie www.wolfgangflad.de