Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens

 Psyche, een nest...


P58  Leertherapie

'We zijn inmiddels al meer dan een jaar bezig en toch blijft er zo veel weerstand dat het je niet lukt jezelf bloot te geven. Alsof je een beschermend pantser draagt dat je maar niet kunt afleggen. Daar is niets mis mee als je midden in een oorlog zit, maar de rest van de tijd is het -net als een echt pantser- nogal vermoeiend nietwaar. Het belemmert je uiteindelijk meer dan dat het je helpt.


P107  Oh, ik was in de buurt

'Oh, ik was in de buurt,' zei ze op luchtige toon. 'Na een tijdje voelt de afdeling als een tweede thuis, weet je.'
Ze was op haar gemak, ontspannen zelfs, zoals ik haar het liefst zag. Dan dacht ik dat er eigenlijk niets aan ons mankeerde maar dat we gewoon allemaal andere rollen speelden, waar we ons, omdat het stuk nu eenmaal zo lang duurde, soms niet meer zo goed van konden losmaken.
'Volkomen gestoord zijn ze hier.'Ze zei het op een toon alsof ze iets nieuws vertelde, iets hilarisch. 'Er zit daar een man die denkt dat hij God is. Niet gewoon Jezus of zo, nee hoor, hij is God zelf! Dus ik vroeg hem welk weer het morgen zou worden. Hij zei dat hij dat niet wist. En ik zei: 'U weet toch wel of U het morgen laat regenen?' Wat ik bedoel: dat moet voor God toch een eitje zijn?'


P132  Soevereiniteit

Ik keek naar Stella, met haar opgeheven hoofd naar de zon gedraaid, intens genietend, alsof alleen zij bestond, zij en de pizza, en ineens benijdde ik haar, al begreep ik niet waarom, hoe ze daar zo zat in haar jurk, haar benen opgetrokken, haar lange donkere haar, haar sierlijke vingers, de zinnelijke volle lippen, de gesloten ogen die vol vertrouwen de rest van de wereld buiten hielden, een wereld die haar niets kon maken.


P218  De gewoonste zaak van de wereld

Stella hoorde daar niet te zijn, in het huis van mijn oma, maar al had ik er alle reden toe, toch was ik niet boos. Oma stond op om een nieuwe fles jenever te halen. Samen met Jan-Willem en Stella bladerde ik door de fotoboeken alsof het de gewoonste zaak van de wereld was. En toch, dacht ik, het was een vreemde situatie en misschien moet ik me daar meer zorgen over maken, maar hoe lang kan een situatie vreemd blijven?... Ik keek op de klok en stelde vast dat ik er al twee uur was. Dat was het antwoord: na twee uur verandert een vreemde situatie in een gewone.


P281  Inlevingsvermogen

Ergens wist ik dat ze een punt had. Dat ik psychiater werd door mijn eigen gevoelens aan de kant te zetten. Als ik naar mijn patiënten luisterde, als ik ze mijn volle aandacht gaf, meedacht, invoegde, steunde en structureerde, of hoe je dit ook noemde als je er was voor iemand, dan bracht dit met zich mee dat ik zelf in zekere zin verdween.



De meetlat, Erik Rozing

De psychiater en het meisje


Waarom dit boek?
Dit boek koos ik alleen vanwege de titel, waarbij de achterflap ook meegeholpen heeft. Ik was benieuwd naar de relatie tussen de psychiater en het meisje. Los van het meisje is een psychiater ook een interessant personage, of kan het zijn. En psychiatrie is een vak met veel valkuilen...

Inhoud:
De psychiater in opleiding Edgar probeert zich staande te houden in de wereld van de psychiatrie. Het enerverende werk dat moreel aan hem trekt en waarin hij nog niet vanuit een vast kader vertrekt, vermoeit hem, maar hij kan er ook niet zonder. Collega´s geven adviezen die niet per se altijd to the point zijn en waar hij halfslachtig mee om gaat. Nadat zijn vriendin bij hem is weggegaan staat Edgar alleen in verbinding met zijn eenzame oma, die dood wil. De ‘grappige, levendige, eerlijke en temperamentvolle en impulsieve borderliner’ Stella confronteert Edgar met zichzelf. Zij leefde in feite veel meer dan hij, leed meer, maar genoot ook veel meer. Stella idealiseert hem en dringt beetje bij beetje steeds meer in Edgars leven. Hoe moet hij nog professioneel handelen?

Stijl:
Het boek is in afgebakende hoofdstukjes opgedeeld. De stijl is nuchter, een beetje droog wel, wat bij de persoonlijkheid van Edgar past. Er wordt ook vaktaal gebruikt, maar dit is niet storend. Daartegenover staan levendige dialogen (monologen?) waarin Stella met veel humor ten tonele verschijnt. De impulsieve Stella zorgt voor verrassende wendingen, die de levendigheid van het boek vergroten

Karakter:
Als psychiater in opleiding is Edgar nog zoekend naar zijn eigen houding binnen het vak. Hij is introvert en serieus en voelt zich erg verantwoordelijk voor zijn cliënten. Soms dwalen zijn gedachten tijdens een sessie naar Stella, over wie hij zich zorgen over maakt. Hij is niet zeker van zichzelf en meer dan eens besluiteloos in situaties, waarbij hij over zichzelf heen laat lopen, en voelt zich schuldig als het niet goed met cliënten gaat. Dit karakter is een makkelijke prooi voor de impulsieve, goedgebekte en dominante Stella.

Denken en voelen:
De morele ernst van Edgar staat recht tegenover het onbesuisde en speelse karakter van Stella. Ondanks haar vele zelfmoordpogingen wordt niet voelbaar gemaakt in hoeverre zij onder zichzelf lijdt. Het leed wordt a.h.w. alleen vermeld. Stella’s vitale kant is meer aanwezig in het boek, ze vindt dat ze haar gevoel volgt en daagt Edgar uit dat ook te doen. De gevoelens van Edgar zijn niet duidelijk. Zijn depressie wordt hier en daar aangestipt, maar niet uitgewerkt. Niet alleen Stella, elk mens lijkt in zijn eigen wereld te leven en onbereikbaar te zijn. Je kunt je afvragen waar de grens ligt tussen normaal en gek en in hoeverre de DSM goede criteria zijn. Het boek sprak niet in bijzonder mijn gevoel aan. Misschien wel mijn gevoel voor humor.

Rollen:
De rollen zijn niet sekse-specifiek. Het gaat om karakters. De behandelaar-cliënt relatie speelt wel een rol.

Vrijheid:
Het getuigt van vrijheid om de wereld van de psychiatrie vanuit het perspectief van een nog naïeve arts in opleiding te laten zien, waarbij het menselijk aspect wordt getoond en ook het falen van hulpverlening. In het boek is het merkbaar dat een professioneel kader van levensbelang is, maar dat ook gevoel moet kunnen spreken. Beide zijn nodig om een werkbare en leefbare sfeer in de behandelkamer te creëren. Een psychiater die zijn grenzen niet bewaakt en geen nee kan zeggen bevindt zich al snel in een onvrije en hachelijke situatie. Een bepaald denkkader kan de vrijheid onderstrepen en beschermen, maar ook vernietigen. Vrijheid lijkt te maken te hebben met balans in de persoonlijkheid en met het nemen van heldere besluiten. In het boek is er geen sprake van een evenwichtige psychiater. Ondanks zijn reflecties wordt Edgar door situaties geleefd.

Eigen oordeel:
Aanvankelijk vond ik het boek wat vlak, maar gaandeweg werd ik erdoor gepakt. De humor van Stella doet veel goed in het boek en zorgt voor verrassende wendingen - maar vond ik ook wel wat onrealistisch. De vele zelfmoordpogingen veronderstellen immers een groot lijden. De ontzettende opdringerigheid van Stella wordt niet als negatief benoemd. Steeds is er de zorg voor Stella, de bezorgdheid van Edgar. Hij wordt nooit boos als Stella zijn privésfeer binnendringt. Neemt geen maatregelen. Het conflict blijft a.h.w. netjes binnen de lijnen. M.b.t. Edgar kun je je inderdaad afvragen of hij wel geschikt is als psychiater. M.b.t. de titel: Bij het woord 'meisje' denk ik aan een onschuldig jong meisje. Maar dat was Stella allerminst. Ze was eerder een feeks, een vrouw van formaat, die geen blad voor haar mond heeft en precies doet wat zijzelf wil.

Citaten of voorbeelden:
Zie zijlijn en hier recht onder.


P319  Redder

Misschien wilde ik dat wel, dat ik haar redder was - hoe had Bas het omschreven? 'The aspirations to know all, to heal all and to love all?' En als ik ervan overtuigd was dat zij mij nodig had, zou zij dat misschien weer van me overnemen en leidde mijn tegenoverdracht tot een omgekeerde projectieve identificatie.