Margrethe Venema, schrijver, dichter, denker, natuurmens


Kijk op mijn werk


Tegen de draad in

Conflict

De basis van mijn schrijven is ‘conflict’. De tegenstelling die ik ervaar tussen mijzelf en mijn omgeving/de cultuur nodigt mij op twee manieren uit. In de eerste plaats geeft het verschil me een reden om mezelf en de wereld grondig te onderzoeken. In de tweede plaats zoek ik een manier om me met de wereld te verzoenen.
In mijn roman dramatiseer ik meerdere tegenstellingen of conflicten en maak deze tot fictie. Het betreft in wezen een onderzoek, waarbij ik zowel mijn denken als gevoel inzet en waaraan ik veel plezier beleef.
In het echte leven ervaar ik mezelf niet alleen als tegenstelling, maar ook als deel van de realiteit, en zelfs als iemand van deze tijd. Elke tijd levert zijn eigen conflicten. Deze conflicten zijn altijd in individuen terug te vinden. Zo ook in mij.


Opstandigheid en vrijheid

Elk mens die zijn eigen anders-zijn onder ogen ziet heeft in de eerste plaats reden tot opstand. Bijvoorbeeld naar zijn ouders, of naar de kaders die hem als jong mens omsluiten en hem verhinderen zichzelf te worden. Opstand zie ik als iets gezonds, maar als dit op een bepaald moment niet stopt, gaat er iets mis. Het is in dit opzicht zaak om niet steeds naar anderen te wijzen, maar bij jezelf te beginnen. Van nee-zeggen een ja-zeggen te maken.
Het schrijven van gedichten, reflectieve teksten en romans is voor mij een gulden middenweg, waarbij ik gaandeweg mijn eigen antwoord op gegeven conflicten formuleer. Hoewel het schrijven uit opstandigheid voortkomt, maakt het tegelijk deel uit van mijn vrijheid en beschouw ik het als een daad van verzoening.


Natuurlijk antwoord

Als iemand je slaat is het logisch dat je je verweert, hard wegloopt of in je schulp kruipt. Zo beschouw ik mijn schrijven ook als een natuurlijke bezigheid, waarbij ik in het verweer kom tegen (bepaalde aspecten van) de cultuur zoals die in alle vezels van het bestaan doordringt.
Dat is niet niets, want je stelt je dan als individu op tegenover een grote onzichtbare macht, die je bovendien ook nog eens in de individuele mensen tegenkomt. Je wilt hen iets laten zien, maar dat kan niet op de gebruikelijke manier. Het is wel mogelijk om in gesprek andere mensen iets te laten zien, maar het is niet genoeg om daarmee invloed te hebben op het achterliggende systeem, waar zij en ikzelf ook deel vanuit maken.
Daarom zijn er kunstenaars en schrijvers. Of een schrijver wel of niet een zuiver individuele inbreng heeft, is voor mij een reden om iets lectuur of literatuur te noemen, kunst of kitsch. Hoewel ik zelf een meegaand type ben, zie ik deze eigenschap als ongewenst als het om kunst maken en schrijven gaat. Kunstenaars en schrijvers waar ik respect voor heb gaan altijd een stap verder.


  



  



Literatuur als kunst

Op deze manier verliest het schrijven van literatuur of het maken van kunst zijn vrijblijvendheid. Hoewel kunst en literatuur erop uit zijn de vrijheid te vergroten, is het een behoorlijke opgave om vanuit vrijheid te werk te gaan.
Om het schrijven draaglijk te maken en er plezier aan te beleven is een bepaalde lichtheid nodig. In plaats van het hele gebeuren als strijd te ondergaan, werkt het beter om de bezigheden als spel te zien. Gaandeweg zijn in dit opzicht een bepaalde zwaarte en ernst van me afgevallen en ben ik mezelf als iemand gaan beschouwen die al schrijvende met de werkelijkheid flirt en ermee speelt.
Dit spel is een postmodern element, maar ook simpelweg iets van de geest die zich van nature vrij beweegt.
Al met al ervaar ik het schrijven als een levendige bezigheid en als onderdeel van een kunst van leven, waarbij zelfrelativering en humor niet ontbreken.


Dialectiek

Dialectiek is het kader waarin strijd of spel zijn plek heeft. Zonder tegenstellingen is geen spel mogelijk, geen beweging, geen verandering.
In mijn werk zijn de tegenstellingen waartussen personages zich bewegen fundamenteel. Het voordeel van tegenstellingen is dat ze nooit stellig zijn, omdat tegenover de ene ervaring of denkwijze altijd een andere te plaatsen is. Voor mij wordt het dan pas interessant.
Door ervaringen van de hoofdpersoon met verschillende antagonisten, ontstaat een multiperspectivisch beeld, waar ‘de waarheid’ steeds door wegglipt.
‘Waarheid’ is een thema dat mij intrigeert, maar wordt in mijn romanwerkelijkheid voortdurend op losse schroeven gezet. Het is niet zeker dat de hoofdpersoon van mijn romans naar ‘waarheid’ zoekt, maar of ze dat nu doet of juist vermijdt, ze komt in ieder geval niet onder haar eigen waarheid of lot uit.

In mijn werk speel ik met de grote thema’s zoals liefde, seks, de dood, vergankelijkheid of veranderlijkheid, identiteit, vervreemding.
Tegenstellingen die een rol in mijn werk spelen zijn ‘lichaam en geest’, ‘denken en voelen’, ‘natuur en cultuur’, ‘mannelijk en vrouwelijk’, ‘oorspronkelijkheid en schijn/theater/rollen’. Ik onderzoek daarbij verschillende leef- en denkwijzen, waarbij het ene personage meer geestelijk en het andere meer lichamelijk of materieel ingesteld is. Deze verschillen leiden tot conflict, maar ook tot verandering – tot ontwikkeling of verval, of allebei...